درمان دندانهای اضافه در کودکان به این بستگی دارد که دندان اضافی کجا قرار گرفته، آیا مانع رویش دندان دائمی شده و چه تاثیری بر نظم دندانها و سلامت دهان دارد. دندان اضافه ممکن است بدون علامت باشد و فقط در معاینه یا عکس رادیوگرافی مشخص شود؛ اما در بعضی کودکان باعث فاصله بین دندانها، نامرتبی، تاخیر در رویش یا جابهجایی دندانهای دائمی میشود. به همین دلیل، تشخیص بهموقع توسط دندانپزشک کودکان اهمیت دارد. همه دندانهای اضافه الزاماً نیاز به کشیدن فوری ندارند و تصمیم درمانی باید با توجه به وضعیت رشد دندانها و شرایط هر کودک گرفته شود.
آنچه در این مقاله میخوانید:
| موضوع | توضیحات |
|---|---|
| دندان اضافه چیست؟ | دندانی بیش از تعداد طبیعی دندانهای شیری یا دائمی |
| علائم احتمالی | تأخیر در رویش، فاصله یا نامرتبی دندانها و گاهی بدون علامت بودن |
| روش تشخیص | معاینه دندانپزشکی و در صورت نیاز تصویربرداری |
| روش درمان | پایش، کشیدن دندان اضافه یا درمانهای تکمیلی ارتودنسی |
| زمان درمان | وابسته به محل دندان، سن کودک و خطر آسیب به دندانهای مجاور |
| مراقبت مهم | رعایت توصیههای پس از درمان و پیگیری رویش دندانهای دائمی |
منظور از دندان اضافه در کودکان چیست؟
دندان اضافه یا هایپر دونشیا به وجود یک یا چند دندان بیشتر از تعداد معمول دندانهای شیری یا دائمی گفته میشود. این دندانها ممکن است در هر قسمت از فک ظاهر شوند، اما گاهی در ناحیه جلویی فک بالا و پشت دندانهای پیشین دیده میشوند. برخی دندانهای اضافه از لثه بیرون میآیند و برخی دیگر در داخل استخوان فک باقی میمانند و فقط در تصویربرداری قابل مشاهدهاند.
دندان اضافه ممکن است شکل و اندازهای شبیه دندانهای طبیعی داشته باشد یا ظاهری متفاوت و کوچکتر داشته باشد. اهمیت آن فقط به ظاهر دندان محدود نیست؛ زیرا در برخی موارد میتواند مسیر رویش دندان دائمی را مسدود کند یا باعث جابهجایی دندانهای اطراف شود.

علت ایجاد دندان اضافه در کودکان چیست؟
علت دقیق ایجاد دندان اضافه در همه کودکان مشخص نیست. عوامل ژنتیکی و اختلالات مربوط به روند شکلگیری دندانها ممکن است نقش داشته باشند. در برخی شرایط خاص و بعضی بیماریهای ژنتیکی نیز احتمال وجود دندانهای اضافه بیشتر است؛ با این حال، وجود یک دندان اضافه بهتنهایی به معنای ابتلای کودک به بیماری زمینهای نیست.
اگر تعداد دندانهای اضافه زیاد باشد، سابقه خانوادگی قابلتوجهی وجود داشته باشد یا علائم غیر معمول دیگری دیده شود، دندانپزشک درباره نیاز به ارزیابی بیشتر تصمیم میگیرد.
مشاوره و رزرو نوبت دندانپزشکی کودکان
برای دریافت مشاوره و بررسی وضعیت دندانهای کودک، میتوانید با دکتر آزاده فاضل، دندانپزشک کودکان و دارای ۱۵ سال سابقه فعالیت در حوزه دندانپزشکی کودکان، در ارتباط باشید.
هر روز صبح ۹ تا ۱۳:۳۰ | عصر ۱۶ تا ۲۰
پنجشنبهها فقط صبح
علائم دندان اضافه در کودکان چیست؟
دندان اضافه همیشه با علامت مشخصی همراه نیست. گاهی والدین هنگام مسواک زدن متوجه دندان دیگری در دهان کودک میشوند و گاهی دندانپزشک آن را در معاینه معمول یا رادیوگرافی تشخیص میدهد. نشانههای احتمالی این عارضه عبارتاند از:
- رویش دندان در محل غیرمعمول مثلا پشت دندانهای جلویی
- تأخیر در بیرون آمدن یکی از دندانهای دائمی
- ایجاد فاصله غیرمنتظره بین دندانها
- نامرتبی یا چرخش دندانهای مجاور
- بیرون زدن دندان از مسیر طبیعی رویش
- باقی ماندن طولانیمدت دندان شیری در شرایطی که رویش دندان دائمی به تأخیر افتاده است
وجود هر یک از این نشانهها بهتنهایی تشخیص دندان اضافه را قطعی نمیکند. برای مشخص شدن علت، معاینه دندانپزشکی ضروری است.
دندان اضافه چگونه تشخیص داده میشود؟
دندانپزشک ابتدا تعداد، محل و وضعیت دندانهای کودک را بررسی میکند و درباره زمان رویش دندانها و سابقه مشکلات دندانی سؤال میپرسد. اگر دندان اضافه در معاینه دیده نشود یا احتمال داده شود که داخل استخوان فک قرار دارد، ممکن است تصویربرداری رادیوگرافی درخواست شود.
تصویربرداری به تعیین محل دندان اضافه، جهت قرارگیری آن و ارتباطش با ریشه دندانهای مجاور کمک میکند. نوع تصویربرداری باید بر اساس نیاز بالینی و با در نظر گرفتن اصل کاهش مواجهه کودک با اشعه انتخاب شود؛ بنابراین انجام عکسهای متعدد یا تصویربرداری پیشرفته برای همه کودکان ضرورت ندارد.
درمان دندانهای اضافه در کودکان چگونه انجام میشود؟
درمان دندان اضافه به وضعیت دندان و خطراتی که برای دندانهای مجاور ایجاد میکند بستگی دارد. سن کودک بهتنهایی تعیینکننده نیست و تصمیم باید پس از بررسی معاینه، تصویربرداری و روند رشد دندانها گرفته شود.
۱. بررسی دورهای و پیگیری
اگر دندان اضافه علامتی ایجاد نکرده باشد، مانع رویش دندان دائمی نباشد و خطر قابلتوجهی برای دندانهای مجاور نداشته باشد، ممکن است دندانپزشک پیگیری دورهای را پیشنهاد کند. در این حالت، وضعیت دندان و رویش دندانهای دائمی در معاینات بعدی بررسی میشود.
پایش به معنای نادیده گرفتن مشکل نیست؛ زمان مراجعه بعدی باید طبق برنامهای باشد که دندانپزشک تعیین میکند.
۲. کشیدن دندان اضافه
اگر دندان اضافه باعث انسداد مسیر رویش، جابهجایی دندانهای مجاور، مشکلات قابلتوجه در نظم دندانها یا عوارض دیگر شود، ممکن است خارج کردن آن توصیه شود. دندان اضافهای که در دهان دیده میشود گاهی با روش سادهتری خارج میشود؛ اما اگر داخل استخوان فک قرار داشته باشد، ممکن است به جراحی نیاز باشد.
زمان مناسب کشیدن به محل دندان، میزان تکامل ریشه دندانهای مجاور، نزدیکی به ساختارهای حساس و احتمال آسیب در صورت تأخیر بستگی دارد. خارج کردن زودهنگام همیشه بهترین انتخاب نیست؛ همانطور که به تعویق انداختن درمان در صورت وجود خطر نیز میتواند مشکلساز باشد.
۳. درمان ارتودنسی پس از خارج کردن دندان اضافه
اگر دندان اضافه باعث ایجاد فاصله، چرخش یا جابهجایی دندانها شده باشد، ممکن است پس از خارج کردن آن به ارزیابی ارتودنسی نیاز باشد. گاهی دندان دائمی پس از برداشتن مانع، بهطور طبیعی رویش پیدا میکند؛ اما در برخی شرایط برای هدایت رویش یا مرتب کردن دندانها درمان تکمیلی لازم است.
بهتر است والدین پیش از مشخص شدن وضعیت رشد فک و دندانها درباره ضرورت و زمان ارتودنسی تصمیم قطعی نگیرند و برنامه درمان را با دندانپزشک کودکان و در صورت نیاز متخصص ارتودنسی هماهنگ کنند.

چکاپ های منظم برای تشخیص دندان های اضافه در کودکان
توصیه ما به والدین عزیز این است که قبل از رسیدن سن فرزندان خود به یک سالگی، چک آپ های دندانپزشکی کودک خود را شروع نمایند. در این شرایط سلامت دهان و دندان های فرزند خود را کنترل می کنید ک در صورتی که متوجه ظهور دندان های اضافه در کودکان شدید، می توانید در همان مراحل اولیه، درمان را آغاز کنید.
اما اگر متوجه رویش دندان های اضافه در کودکان نشوید و درمان را آغاز نکنید، می تواند عوارض و آسیب های زیادی به دندان های شیری و حتی دائمی وارد کند. در این شرایط درمان دندان های اضافه در کودکان سخت تر خواهد بود.
✍️ بیشتر بخوانید: روش کاهش درد دندان درآوردن در نوزادان
کشیدن دندان اضافه در کودکان خطر دارد؟
هر اقدام دندانپزشکی میتواند با عوارضی همراه باشد، اما میزان خطر به موقعیت دندان، پیچیدگی خارج کردن آن و شرایط کودک بستگی دارد. درد، تورم و خونریزی خفیف پس از کشیدن یا جراحی ممکن است رخ دهد. در موارد پیچیدهتر، نزدیکی دندان اضافه به ریشه دندان دائمی یا ساختارهای مجاور اهمیت ویژهای دارد.
به همین دلیل، تصمیم برای خارج کردن دندان پنهان باید پس از بررسی تصاویر و سنجش فایده درمان در برابر خطرهای احتمالی گرفته شود. والدین نباید برای خارج کردن دندان اضافه در خانه اقدام کنند یا صرفاً به دلیل ظاهر غیرمعمول دندان، درخواست کشیدن فوری داشته باشند.
کشیدن دندان های اضافه در کودکان
شاید بتوان موثر ترین راه برای درمان دندان های اضافه را کشیدن دندان های اضافه دانست. البته برای اینکه پزشک اقدام به کشیدن این دندان ها کند، شرایطی را مد نظر قرار می دهد. برای مثال دندانپزشک تنها در صورتی که دندان شیری اضافه لق باشد و احتمال افتادن خود ب خود و خفگی وجود داشته باشد این کار را می کند. زیرا ممکن است دندان وارد ریه شما و سبب خفگی و مرگ کودک شود. در صورتی که دندان اضافه، لق نباشد و دندانپزشک مطمئن باشد که احتمال افتادن ناگهانی آن وجود ندارد، می تواند کشیدن دندان را به بعد از رویش دندان های دائمی به تعویق اندازد.
البته همه این موارد به نوع دندان های اضافه بستگی دارد. زیرا دندان های اضافه ممکن است در محل های مختلف رویش پیدا کنند و طبیعی است که تصمیم گیری برای هر کدام از این دندان ها متفاوت خواهد بود و به صلاحدید پزشک صورت می گیرد. به همین علت است که توصیه می کنیم در انتخاب پزشک خود دقت و توجه کافی داشته باشید. دکتر فاضل از معروف ترین دندان پزشکان در حوزه درمان دندان های اضافه در کودکان می باشد که با پیشرفته ترین روش های علمی، قادر است سلامت دهان و دندان کودکان شما را تضمین کند.

مراقبتهای بعد از کشیدن یا جراحی دندان اضافه در کودکان
مراقبتها به نوع اقدام درمانی بستگی دارند. اگر دندان اضافه با جراحی خارج شده باشد، دندانپزشک دستورهای دقیقتری درباره کنترل خونریزی، تغذیه و تمیز نگه داشتن ناحیه ارائه میکند. بهطور کلی:
- دستورهای دندانپزشک درباره خوردن و آشامیدن را رعایت کنید.
- در ساعات اولیه از دستکاری محل جراحی با زبان یا انگشت جلوگیری کنید.
- داروها را فقط مطابق دستور دندانپزشک مصرف کنید.
- بهداشت دهان را طبق توصیه درمانگر حفظ کنید و محل زخم را با شدت مسواک نزنید.
- برای پیگیری ترمیم و روند رویش دندانها در زمان تعیینشده مراجعه کنید.
اگر خونریزی قابلتوجه و مداوم، درد رو به افزایش، تب یا تورم شدید ایجاد شد، با دندانپزشک تماس بگیرید.
ارتودنسی برای درمان دندان های اضافه در کودکان
یکی دیگر از درمان هایی که برای از بین بردن دندان های اضافه و قرار دادن دندان ها در محل مناسب به کار می رود، استفاده از روش ارتودنسی می باشد. به این منظور در قدم اول باید از دندان های کودک تصاویر رادیوگرافی گرفته شود تا دندانپزشک بتواند با کمک این تصاویر، موقعیت دندان ها و همچنین محل قرار گیری ریشه های دندانی را نسبت به هم مشخص کند. حتی گاهی پیش می آید که کودک دندان از دست رفته ای دارد و در این موقعیت با روش ارتودنسی می توان از دندان های اضافه برای پر کردن محل دندان از بین رفته استفاده کرد.
البته برای ارتودنسی پزشک باید از سلامت دندان ها اطمینان حاصل کند. زیرا لازمه ی یک ارتودنسی موفق داشتن دندان های مقاوم و سالم بودن ریشه های آن است.
✍️ بیشتر بدانید: دندان قروچه در کودکان
جراحی اندودونتیک برای درمان دندان اضافه در کودکان
همیشه درمان دندان های اضافه در کودکان با موارد ذکر شده جواب نمی دهد و گاهی شرایط بسیار پیچیده و دشوار تر می شود. برای مثال گاهی پیش می آید که دندان های اضافه و دائمی به هم جوش خورده اند. در این شرایط ریشه دندان درگیر شده است، بنابراین تنها راه حل این مشکل، جراحی خواهد بود.
برای اینکه پزشک بتواند به درستی تصمیم گیری کند در قدم اول لازم است به این سوالات پاسخ دهد:
- آیا دندان های اضافه مشکل به وجود آورده و سبب جلوگیری از رشد سایر دندان ها شده اند؟
- آیا دندان های اضافه در کودکان نهفته هستند یا به صورت آشکار رویش کرده اند؟
- آیا ریشه دندان اضافه با سایر دندان های شیری جوش خورده است؟
- آیا وجود دندان های اضافه سبب شده تا کودک دچار بیماری های لثه و یا پوسیدگی دندان شود؟
با توجه به همه این موارد و بر اساس تصاویر رادیوگرافی، پزشک تصمیم به جراحی اندودونتیک می گیرد. در ابتدا دندانپزشک ابتدا بافت اطراف دندان جوش خورده را بلند می کند و سپس دندان جوش خورده اضافه را حذف می کند.
تشخیص بهموقع گامی برای حفظ سلامت دندانها..
دندان اضافه در کودکان همیشه به معنای نیاز به جراحی نیست، اما نباید بدون بررسی رها شود. معاینه دندانپزشکی و تصویربرداری در صورت نیاز به تعیین محل دندان و بررسی اثر آن بر رویش دندانهای دائمی کمک میکند. اگر در دهان کودک دندان غیرمعمولی مشاهده کردهاید یا رویش دندانهای دائمی با تاخیر مواجه شده است، برای ارزیابی و انتخاب روش مناسب درمان با دکتر آزاده فاضل؛ دندانپزشک کودکان مشورت کنید.
*~ سوالات متداول درباره دندان اضافه در کودکان ~*
خیر. اگر دندان اضافه مشکلی ایجاد نکند، ممکن است پایش دورهای کافی باشد. در صورت انسداد رویش دندان دائمی، جابهجایی دندانها یا وجود عوارض دیگر، کشیدن آن ممکن است توصیه شود.
این دندان ممکن است رویش طبیعی دندانهای دائمی را مختل کند یا باعث ایجاد فاصله و نامرتبی شود. معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری مشخص میکند که آیا درمان لازم است یا خیر.
نه در همه موارد. اگر خارج کردن آن ضرورت داشته باشد و دندان داخل استخوان فک قرار گرفته باشد، ممکن است جراحی لازم شود. تصمیم به درمان به موقعیت دندان و خطرهای احتمالی بستگی دارد.
گاهی با برداشتن مانع، دندان دائمی فرصت رویش پیدا میکند؛ اما این اتفاق در همه کودکان رخ نمیدهد. در صورت جابهجایی یا کمبود فضا، ممکن است ارزیابی ارتودنسی لازم باشد.